Hơn hai mươi năm làm trong ngành phân bón, câu tôi nghe nhiều nhất từ bà con trồng lúa là: "Chú ơi, bón loại nào cho trúng?" Và câu tôi phải trả lời nhiều nhất, thật lòng, là: bón đúng còn hơn bón nhiều. Tiền phân là tiền túi của bà con — bón sai giai đoạn thì vừa mất tiền, vừa hại cây, vừa chai đất.
Cây lúa cần gì ở từng giai đoạn?
Cây lúa như con người — mỗi tuổi ăn một kiểu. Chia đơn giản làm ba chặng:
1. Giai đoạn đẻ nhánh (sau sạ 7–25 ngày): cây cần đạm (N) nhiều để ra lá, nở bụi, và lân (P) để bộ rễ bám sâu. Đây là lúc dùng công thức đạm–lân cao, kali vừa phải. Ở nhà máy chúng tôi, bà con Miền Trung hay dùng NPK L1 21-14-7+HCQN cho chặng này — 21 phần đạm cho nở bụi, 14 phần lân cho chắc rễ.
2. Giai đoạn làm đòng (40–55 ngày): cây chuyển từ "nuôi thân" sang "nuôi đòng". Lúc này thừa đạm là lúa lốp, dễ đổ ngã, sâu bệnh kéo tới. Cần tăng kali (K) để đòng to, cứng cây. Công thức phù hợp là loại kali cao như NPK L2 17-4-21+HCQN — kali 21 phần đẩy dinh dưỡng vào đòng.
3. Giai đoạn nuôi hạt: nếu chân ruộng còn yếu, dặm thêm lượng nhỏ NK cân đối như NK 20-20-15 (bao 25 kg) — bao nhỏ để bà con bón dặm vừa tay, không dư.
Ba dấu hiệu bón sai mà tôi gặp hoài
Lúa xanh đen, lá rũ mượt: thừa đạm rồi. Ngưng đạm, chờ đất thở, kỳ sau giảm một phần tư lượng.
Lúa trổ không đều, hạt lép nhiều: thiếu kali chặng làm đòng — kali quyết định độ mẩy của hạt.
Đất càng ngày càng chai, vụ sau kém hơn vụ trước: chỉ bón vô cơ mà quên hữu cơ. Vài vụ nên bổ sung phân hữu cơ khoáng (như HCK 3-3-2) để trả lại độ tơi xốp cho đất.
Lời thật của người bán phân
Nghe lạ, nhưng tôi hay khuyên bà con mua ít lại. Bón đúng công thức, đúng giai đoạn, đúng liều — năng suất cao hơn mà tiền phân ít hơn. Nhà máy chúng tôi sản xuất được vì đại lý bán được; đại lý bán được vì bà con trúng mùa. Cái gốc là bà con trúng mùa trước đã.
Bà con cần bảng liều lượng chi tiết theo từng chân đất, tải miễn phí bộ tài liệu kỹ thuật ở cuối bài — tôi soạn để đại lý phát cho khách, không bán, không giấu nghề.