Mỗi lần lên Tây Nguyên gặp đại lý và bà con trồng cà phê, tôi đều hỏi một câu: "Mùa khô bón gì?" Nhiều người trả lời: "NPK nào chả được, miễn tưới đủ nước." Đó là hiểu lầm khiến không ít vườn cà rụng trái non hàng loạt — và hôm nay tôi muốn nói rõ về một chữ cái ít người để ý trên bao phân: chữ S — lưu huỳnh.
Lưu huỳnh làm gì cho cây cà phê?
Đất đỏ bazan Tây Nguyên màu mỡ nhưng qua nhiều năm canh tác, lưu huỳnh bị rửa trôi nghiêm trọng. Trong khi đó cà phê là cây "nghiện" lưu huỳnh: S tham gia tạo protein và tinh dầu — tức là ảnh hưởng trực tiếp đến độ đậm của hương vị hạt cà và sức giữ trái của cây. Thiếu S, lá non vàng nhạt (dễ nhầm thiếu đạm), trái non rụng khi gặp nắng gắt.
Vì vậy các công thức mùa khô cho cây công nghiệp đều phải có đuôi +S: NPK 16-6-18+13S, NPK 20-5-6+18S, NPK 17-10-17+14S... Con số sau chữ S là phần trăm lưu huỳnh — không phải ký hiệu trang trí.
Bón theo đợt tưới — công thức 3 đợt của mùa khô
Đợt tưới 1 (sau thu hoạch, cây kiệt sức): ưu tiên đạm + lưu huỳnh cao để phục hồi, ví dụ 20-5-6+18S. Cây vừa "sinh nở" xong, phải bồi bổ trước khi bắt nó ra hoa tiếp.
Đợt tưới 2 (ra hoa – đậu trái): chuyển sang công thức cân đối có kali khá như 16-8-16+13S — nuôi hoa, giữ trái non.
Đợt tưới 3 (trái phát triển): kali cao hơn, 16-6-18+13S hoặc 17-9-18 — trái lớn nhanh, nhân chắc.
Nguyên tắc vàng: bón ngay sau khi tưới, khi đất còn ẩm, rải theo mép tán rồi lấp nhẹ. Bón lúc đất khô là phân bay hơi, trôi mất — tiền của bà con tan theo nắng.
Chuyện thật từ một đại lý ở Gia Lai
Một anh đại lý kể với tôi: có hộ khách quen mùa khô nào cũng mua loại NPK rẻ không có S, ba năm liền năng suất tụt dần. Anh thuyết phục đổi sang công thức +13S đúng đợt tưới — cuối vụ khách quay lại cảm ơn vì trái đậu dày hơn hẳn. Anh nói với tôi một câu tôi nhớ mãi: "Em bán đắt hơn hai giá mà khách cảm ơn — vì em bán đúng thứ cây cần."
Đó cũng là triết lý của chúng tôi ở nhà máy: làm phân đúng ngay từ đầu, hướng dẫn bà con dùng đúng — chuyện mua bán tự nhiên bền.